Leita frttum mbl.is
Embla

Ber a setja skoana- og tjningarfrelsinu skorur grundvelli stttar og stu?

essi grein eftir mig birtist tmaritinu jmlum (1. hefti, 8. rg. vor 2012).

Flestir myndu svara essari spurningu neitandi og jafnvel segja hrugir, a hi sama tti a gilda um jerni, litarhtt, tt og uppruna, kynhneig, trarbrg og jafnvel bta vi ftlun, offitu, geveiki og drykkjuskap, svo llu rttlti vri n fullngt. En allur augljs einfaldleiki er a vkja r lggjf okkar essu efni smtt og smtt, og hin flknu atrii hrtogunar a taka vi.

72. gr. lveldisstjrnarskrrinnar fr 1944 segir: Hver maur rtt a lta ljs hugsanir snar prenti; verur hann a byrgjast r fyrir dmi. Ritskoun og arar tlmanir fyrir prentfrelsi m aldrei lg leia." Klippt og skori og llu smilega lsu flki auskili. essi grein var samhlja 54. gr. stjrnarskrrinnar fr 1874, en hn var ing 86. gr. dnsku grundvallarlaganna fr 1866, sem tti fyrirmynd sna 11. gr. mannrttindayfirlsingarinnar frnsku fr 26. gst 1789.

essi regla um hugsun, skoun og tjningu gekk me miklum gtum Vesturlndum langt fram eftir 20. ldinni, tt hn hefi tt vk a verjast ar sem kommnistar og nnur stjrnlynd stjrnmlafl komust til valda. Vantai ekkert upp mannrttindakaflana stjrnarskrm rkjanna sem eir stjrnuu. Hornsteinn hinnar frjlsu hugsunar, skounar og tjningar var lagur af franska heimspekingnum Voltaire me orunum, sem visguritari hans endursagi: g er samykkur v, sem segir, en g mun frna lfinu fyrir rtt inn til a segja a." essi meitluu or eru afdrttarlaus, tt vi hfum sjlf sett okkur skorur ea lggjafinn eftir atvikum, af stum trnaar, velsmis og kurteisi. annig tti llum a vera a ljst a lkni eru ekki settar mlfrelsisskorur egar lg heimila honum ekki a tala opinberlega um vandaml skjlstinga sinna. Samskonar reglur gilda um margar arar starfsstttir. etta virist slfringur norur landi ekki skilja, ef eitthva er a marka skrif hans vikublai Akureyri fyrir skmmu.

Seint 20. ld taka menn upp v a finna hugvitsamlegar aferir til ess a setja tjningarfrelsinu skorur. ess sr sta stjrnarskrbreytingu fr 1995, en umora menn ltilshttar fyrrnefnt stjrnarskrrkvi fr 1944 og bta vi: Tjningarfrelsi m aeins setja skorur me lgum gu allsherjarreglu ea ryggis rkisins, til verndar heilsu ea sigi manna ea vegna rttinda ea mannors annarra, enda teljist r nausynlegar og samrmist lrishefum." (73.gr. ngildandi stjskr.) Skorurnar tjningarfrelsinu, sem rtuu slensku stjrnarskrna 1995 eru auvita evrpsk upphef, sem kann a opna flgttir heimskulegra mlaferla um mrk tjningarfrelsisins. sta ess a styjast vi gtu reglu a allar skoanir og hugmyndir skuli glma markastorgi hugmyndanna var fundi upp v a sumar skoanir vru skilegar, uppfullar af fordmum, meiandi og srandi. Bi var a uppgtva frnarlambi sem rkisvaldi urfti a verja. Vel kann a a vera rtt a einhverjum yki sr misboi vegna skoana annarra, en hvaa krfu slkur aili opinberri vernd, sem sinni ktustu mynd getur kalla yfir ara atvinnumissi og fangavist? Alls enga. Aldrei myndi mr detta hug a krefjast ess a tjningarfrelsi annarra yri takmarka, svo a mr kynni a la betur, ea vera rrra slinni. Tjningarfrelsi hinna lku sjnarmia hltur a vera gagnkvmt. Me rum orum g get alltaf svara fyrir mig, s a mr stt.

N hefur hi mgulega gerst, a nafntogaur kennari norur Akureyri, Snorri skarsson, jafnan kenndur vi Betel, er settur leyfi af sklayfirvldum, grundvelli skoanna sinna og tilvsana Bibluna, vegna ess a einhverjum mislkar vi skoanir hans samkynhneig, sem hann virar bloggsu sinni. sundir annarra slendinga tj skoanir snar um allt milli himins og jarar bloggsum og er htt a segja a margbreytileikinn skounum s undraverur, en snir um lei hvernig umburarlynd frjlslyndishef lrisrki fr noti sn. sland lkt og nnur frjls rki hefur meiyralggjf og setur lg msar skorur vi nrgtni samskiptum flks, tt ekki setji a tjningarfrelsinu takmrk. htt er a segja a skoun Snorra samkynhneig s ltt til vinslda fallin n tmum, a minnsta kosti opinberlega. a eru engar kjur a samkynhneig hefur um aldir veri litin hornauga og flk jafnvel urft a gjalda fyrir hana me lfi snu. Vonandi eru eir tmar a baki og eiga ekki afturkvmt. Hins vegar mun samkynhneigin eftir sem ur vera tilefni spaugsyra og gamanmla, ef a lkum ltur.

N er ekki meiningin a ra hr kosti og lesti samkynhneigar, heldur hitt hvort mnnum leyfist a hafa skoun henni og hvort a setja beri v skorur hverjir megi hafa skoun. N er v ekki til a dreifa mli Snorra a fjldahreyfing meal foreldra barna Brekkuskla Akureyri, ar sem hann hefur kennt tu r, hafi gert krfu um brottvikningu hans r starfi vegna afstu hans til samkynhneigar, sem hefur veri kunn um langt rabil. Heldur hefur v veri haldi fram a mli hafi flokksplitskan fnyk, svo ekki s dpra rinni teki. rni Johnsen, alm. brst til varna fyrir Snorra r rustl alingis og sagi a hr vri ferinni rs hann a undirlagi Samfylkingarinnar. Enginn dmur skal lagur essa afstu hr, en neitanlega vekur a nokkra athygli a eir menn, sem mest hafa haft sig frammi essu mli verma bir sti framboslista Samfylkingarinnar.

En hva sagi Snorri bloggfrslu sinni sem var til ess a hann verskuldai leyfi fr strfum r hendi sklayfirvalda, launum fr skattgreiendum? Klfshjarta hinna ttafullu fulltra plitska rtttrnaarins brast vi essi ummli: Kjarninn sjnarmii evangelskra er s a samkynhneigin telst vera synd. Syndin erfir ekki Gus rki og v skileg. Laun syndarinnar er daui og v grafalvarleg." Dmi n hver fyrir sig. M tla, a su or af essu tagi grundvllur brottrekstrar r vinnu, a fjldi flks opinberri jnustu urfi a afsala sr stjrnarskrrvrum rtti snum til frjlsrar tjningar og skoanaskipta? Blasir a ekki vi? Af yfirlsingu fr Akureyrarb, sem send var fjlmilum kjlfar brottvikningar Snorra, m ra a tjningarfrelsi hans hafi veri skilori hj ramnnum bjarins, en yfirlsingunni segir meal annars: a skal upplst a ri 2010 brugust sklayfirvld vi ummlum umrdds kennara um samkynhneig ar sem honum var gert a lta af slkum meiandi ummlum. v var brugist umsvifalaust og hart vi eim ummmlum sem n eru til umru." a er engum vafa undirorpi a sklayfirvld lta svo a Snorri, og lklega allir starfsmenn bjarins, megi alls ekki hafa skoun samkynhneig, nema til a lofa hana og prsa. etta er lka vitlaust og lggjfin sem bannar flki a tala um tbak, nema illa.

Hfurksemdin gegn sjnarmium Snorra er s a hann s a kenna brnum vikvmum aldri og roskaskeii. Gott og vel. En hvernig kennari grunnskla a bregast vi ef samkynhneig ber gma kennslustund? hann a segja vi bekk sinn a hann megi ekki ra etta, enda komi flk fr Samtkunum 78 sklann til ess a leia nemendur allan sannleikann um fyrirbri; ea hann a skra mli og geta ess a deildar meiningar og lkar skoanir flks samkynhneig su til staar, auk ess sem flest trarbrg lti hana hornauga og fordma, en veraldarhyggja ntmans leggi blessun sna yfir hana? Sannleikurinn er s a a er beinlnis hskalegt a taka tjningarfrelsi fr kennarastttinni, v a er s sttt, sem a draga fram andst vihorf um allt milli himins og jarar mannlegu samflagi, tefla fram andstum vihorfum og rkra au. Slk nlgun br brn best undir tttku lrisjflagi. En vandinn er jafnan s a vinir frelsisins rkra ekki eir skrkja og skjta."

essu samhengi vakna msar leitnar spurningar. Hva er elilegt a ra vi grunnsklabrn og fra um grunnsklum? Er elilegra a fra um samkynhneig en til dmis klm og vndi ea kristindm? Hvaa spurningar og litaml m bera upp sklastarfi yfirleitt? Hvaa skoanir mega kennarar hafa og hverjar ekki? Vi spurningum af essu tagi er ekki til neitt einhltt svar, en mikilvgt er a hafa huga a umburarlyndi er einn af hornsteinum hins frjlsa samflags og stulaust a lta plitskan rtttrna grafa undan frjlslyndishef lrisrkisins slands. Me v a reka kennara r starfi fyrir skoanir snar, taka menn a feta brautir, sem geta bara enda ngstrti


Brandarakallinn Jalil.

Eftir a evrpskir skattgreiendur hafa teki a sr a koma hryjuverka- og gnarstjrnarmanninum Gaddafi fr vldum me rnum tilkostnai, sprettur fram sjnarsvii leitogi jarrs Lbu, Mustafa Abdel Jalil (sem er a vsu gamall bandamaur fyrri stjrnvalda) og segir okkur a ntt hfsamt mslimarki muni rsa rstum Lbu, byggt sharalgum. Fljtt liti gti maur haldi a maurinn vri a spauga, en svo er alls ekki.

ekkir einhver hfsamt mslimarki byggt sharalgum? Sjlfum ykir mr hfsemi Tyrkjaveldis ntmans alveg mrkunum, er a veraldlegt rki meginatrium.

Skattgreiendur Vesturlanda eiga ekki a taka ml anna en a rstum Lbu Gaddafis, rsi veraldlegt rki mslima, sem skir fyrirmyndir a minnsta kosti til Tyrklands og hi sama arf a gerast um svi fr Marokk til Egyptalands.

Er vi v a bast a stjrnmlaleitogar hins vestrna heims standist freistingu a vinna frekar fyrir hugsjnir frelsisins, en hagsmuni oluaujfra? Reynslan kennir okkur a frelsishugsjnin er iiulega borin ofurlii af srhagsmunum.


mbl.is Segir Lbu vera hfsamt mslimarki
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Plitskur leikskli Gumundar Steingrmssonar

slenska stjrnmlakerfi tekur stundum sig skrtnar birtingarmyndir. Segja m a kjarninn skringilegheitunum s bartta utanveltumanna gegn fjrflokknum, sem svo hefur veri kallaur. En fjrflokkurinn hefur reynd aldrei veri til nema hugum eirra, sem aldrei hafa geta veri neinum flokki, en haft plitska vikomu va. Gumundur Steingrmsson er einn slkur.

Af frttum a dma um plitska hugsun hans m a eitt ra a lfi s spennandi og hugavert og fyrirhfnin ll muni leia til betra slands. Svo er hann binn a komast a v a til er fullt af flki sem finnst a ekki eiga heima essum hefbundnu flokkum ogupplifir flokkakerfi ekki stakk bi til a sinna krfum ntmans. a er engu lkara en a Gumundur hafi aldrei stigi inn fyrir dyr hj essum "hefbundnu stjrnmlaflokkum". Sannleikurinn er auvita annar. Hann er flokkaflakkari!!

Gumundur Steingrmsson er mjg fyrirsjanlegur stjrnmlamaur, hann er tkifrisinni, eins og hann kyn til, en hefur engan stjrnmlaflokk a baki sr, lkt og forfeur hans. Hann er reiubinn til a leggjast lgt fyrir plitskan frama, en rangur er viss. Plitskt samstarf me borgarstjranum Jni Gnarr er einkennilegt sjnarhorn um framtarsn,svo ekki s meira sagt.

Aspurur um helstu stefnumlin segir hinn ungi stjrnmlaleitogi:"Vi erum ll vsnt flk, fylgjandiessum lrisumbtum sem er veri a tala um eins og stjrnlagari.Ekkert okkar er vegum srhagsmuna, vierum a hugsa um almannahagsmuni og heiarleika plitk ogviljum stunda hann og viljum lkatala ruvsi plitk. etta er friarins flk, flk sem hefur mann og fri hvegum,aljlega sinna held g a megi segja og margt hvert Evrpusinna."

Er plitskur leikskli burarlinum ea eitthva anna?

Er einhver nr?


mbl.is hugi va fyrir nju framboi
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Til hamingju slendingar

N blasir a vi a rkisstjrn Jhnnu og Steingrms, Alusamband slands og Samtk atvinnulfsins eru lent ruslflokki hj jinni, algerlega h v hva gfnaljsin hj Mds halda.

Sigur jarinnar er svo afgerandi essu Icesave-mli a bi rkisstjrnin og forustumenn atvinnulfsins ttu a hugsa sinn gang.

tt mrgum yki a srt er sannleikurinn s, a sigurvegarinn essu mikla greiningsmli, fremstur meal jafningja, er ritstjri Morgunblasins, Dav Oddsson.

S spurning hltur a vakna hvort ekki s tmabrt a hann stigi fram??


mbl.is Funda strax eftir helgi
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hvernig a ora spurninguna?

Hin heimskunna slenska aukona, Bjrk Gumundsdttir, fkk Norrna hsi lna undir hugarefni sitt, sem er a koma aulindum landsins undir rstfunarvald stjrnmlamanna. v gta hsi fkk flk tkifri til ess a syngja upphldslgin sn samt v a skr sig vefsu, sem boar rkiseign aulindum eirri tr a ar me vru r almannaeign, ea jareign, eins og gjarnan er um tala.

Eins og elilegt er m Jhanna Sigurardttir, verkstjri rkisstjrarinnar, vart vatni halda af hrifningu yfir framtakinu, enda frir a stjrnmlmnnum ur ekkt vld essu landi, ef svo illa tkist til a flk yri plata til ess a afhenda stjrnmlamnnum silfurfati eignir sem ttu a vera dreifri eignaraild almennings. Sumir stjrnmlamenn svfast einskis til ess a auka vald sitt og mistjrnarvald rkisins. En hvernig gti jaratkvagreiala um eignarhald orkuaulindum og ntingu eirra fari fram? Hver tti spurningin a vera, sem lg yri fyrir almenning? tti hn a hlja svona: Vilt a aulindir slands veri almannaeigu, ea jareign? Ea tti hn a hlja svona: Vilt a stjrnmlamenn umboi rkisins hafi algert rstfunarvald aulindum slands, hvort sem r eru sj ea landi? Ea tti spurningin a hlja einhvern veginn ru vsi?

Eru stjrnmlmenn ekki ornir svolti frekir til valdsins essu landi? Og httulegastir eru eir sem bi bera fyrir sig jina og almenning og telja sig vera srstku umboi hans. a umbo sr elilega takmrk, tt sumir stjrnmlamenn vilji hafa a takmarkalaust.


mbl.is Jhanna fagnar undirskriftum
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Vinir lrisins a strfum?

Andstingar Silvios Berlusconis geta ekki stt sig vi a a hann skuli hafa stai af sr vantrauststillgu talska inginu. Vibrgin eru ekkt meal uppotsmanna vinstri vng stjrnmlanna - eirir og eignaspjll, skemmdarverk og ofbeldi. Lgum verur vntanlega ekki komi yfir ennan skrl, frekar en , sem rust me ofbeldi alingi slendinga fyrir tveimur rum san. Maur spyr sig hvort rttarrki og lri s a bresta og lta undan ofbeldisflki, sem engu eirir, en hefur stugt htunum vi alla sem veita vinm.

a vri hugavert lokaprfsverkefni fyrir ungt flk fjlmilafrinmi a draga saman hva slenskir prentmilar hafa sagt um Berlusconi og tlsk stjrnml sast liin tv r, ea svo. a myndi auvita sna hve fjlmilarnir, ea llu heldur fjlmilungarnir, hr landi eru llegir.

Gti umsgnin hljma svona: "Hann er mjg upptekinn af elilegu sambandi vi konur?"


mbl.is Mikil harka mtmlum Rm
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Er Sjlfstisflokkurinn a bresta?

Ef spdmar sgerar Flosadttur ganga eftir arf Sjlfstisflokkurinn ekki a kemba hrurnar. En hvers vegna er millistttin slandi a tapa aleigunni? Er a vegna ess a Sjlfstisflokkurinn hafi brugist?

Ekki var hann vi vld egar vertrygging var leidd lg, og ekki var hann heldur vi vld egar frjlst framsal kvta var heimila.

Og furulegt er a Fjlskylduhjlp sland skuli n hstu hum einmitt egar norrna velferarstjrnin situr a vldum Islandi


mbl.is Telur millistttina enda ftkt
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Afbrotaflk krefst rttarfars eins og rija rkinu

venju treglega hefur gengi a koma lgum yfir gfusm ungmenni, sem kr voru fyrir rs alingi. Slk rs varar vi lg og refsiramminn gefur dmara vart svigrm til annars en a dma til fangelsisvistar. Satt best a segja vekur nokkra undrun a eigi skuli vera bi a ljka mlsmeferinni, ar sem tv r eru n liin fr atburunum. Dmarinn er augljslega sktsmeykur vi plitska andrmslofti, sem umlykur alla umgjr mlsins, tt a snnu s mli lgfrilega einfalt eli snu. Brotamennirnir nu leita n eftir stuningi almennings vi hi lglega athfi sitt og boa auk ess til samstuagera ingpllum 8. desember nst komandi. etta gta flk hegar sr eins og harsvraur naugari, sem htar endurkomu sinni til frnarlambsins veri ekki lti a krfum hans, sjlfsagt v skyni a vekja tta hj bi starfsflki alingis og dmara mlsins.

ll essi framganga minnir mig lsingu dr. Gunnars Thoroddsens, sem Guni Th. Jhannesson, sagnfringur dregur fram ntkominni visgu Gunnars, ar sem hann lsir run refsirttarfarsins rija rki nazistanna: Hr er ekki aeins dmt eftir lgum heldur lka samkvmt gesundes Volksempfinden [heilbrigri tilfinningu flksins] og ef etta tvennt rekst rur hi sarnefnda. (bls. 99)

Og a er ekki bara essu furumli numenninganna, sem rttarkerfi landinu vk a verjast. En skyldi gmundur vita af essu?


mbl.is Stuningsmenn numenninganna boa agerir
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Sni upp hendur lfeyrissjanna

Rkisstjrnin ttar sig v a ekki er hgt a lta lfeyrissjina sl hana kalda varandi rlausn skuldavanda heimila. a ltur illa t s af sjnarhli spunameistaranna, enda trir almenningur v a hann eigi sjina. a er rangt, hann aeins borgar , arir ra. Rkisstjrin rr n lfrur og kastar eins miklu ryki augu almennings og nokkur kostur er.

egar upp verur stai hefur ekkert breyst - fjtrar rlahalds vera lagir herar fjlda slendinga, sem eir munu ekki geta risi undir. Engin almannasamtk, eins og stjrnmlaflokkar og verkalsflg munu mta ea skrmta, v samtakamtturinn, bili a minnsta kosti, ristir ekki dpra en til ess eins a bjarga eigin skinni.

Maur eiginlega skammast sn fyrir roskaleysi essarar jar.


mbl.is Meginatrii samkomulags a nst
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hver hefur hyggjur af skuldurum?

Srkennilegt er hva vonir hinna skuldugu lifa lengi samflagi, sem er srsnii a rfum krfuhafa. Nfallinn hstarttardmur segir allt sem segja arf um stuna. Krafa er eign og stjrnarskrrvarin. a vri gtt ef almenningur, skuldum vafinn eins og skrattinn skmmunum, fri n loksins a tta sig v, a skuldari, sem ekki getur stai vi skuldbindingar snar, er fyrirlitinn og forsmur. Einskis ntur og getur bara sjlfum sr um kennt, hvernig staa hans er. Bankar, lfeyrissjir og reiknimeistarar rkisstjrnarinnar, hafa engan huga stu illra staddra einstaklinga (eir hafa kennitlu, en ekki heimili), heldur sitja eir eins og rlahaldari, sem reiknar kalrurnar ofan rlana, svo eir htti ekki a vinna. jflag krfuhafanna gefur aldrei neitt eftir nema fyrir tvalda.

Satt best a segja ykir mr sem kjaftur hfi skel, a Jhann Sigurardttir skuli veita rkisstjrn slandi forstu, sama tma og stritandi ala sr aeins dimma daga, vegna yfirgangs krfuhafanna, sem eru hgt, en rugglega, a koma ori eignarrttinn.

Svo er stjrnarandstaan steinhissa a hn skuli ekki njta trausts almennings. Hva eru eir a stssa stjrnmlum sem ekkert eiga erindi?


mbl.is Mikil vissa Stjrnarrinu
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Nsta sa

Höfundur

Gústaf Níelsson
Gústaf Níelsson
Er andvígur hvers kyns gervilýðræði og lýðskrumi stjórnmálamanna, óháð flokkum.
Sept. 2016
S M M F F L
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband